Wijziging beleidsbesluit overdrachtsbelastingvrijstelling kavelruil

Op 30 april jongstleden heeft de VASN kritisch gereageerd op het Wetsvoorstel aanpassing voorwaarden kavelruilvrijstelling (hierna: ‘het wetsvoorstel’), met daarbij constructieve aanbevelingen. Onze volledige reactie op het wetsvoorstel is hier te lezen.

Op 28 augustus is in de Staatscourant (Stcrt. 2024, nr. 27607) een beleidsbesluit gepubliceerd dat per direct belangrijke wijzigingen doorvoert in de toepassing van de vrijstelling van overdrachtsbelasting bij kavelruil in het landelijk gebied.

Nieuwe eisen bij kavelruil
Het besluit stelt dat een kavelruil in het landelijk gebied aantoonbaar moet bijdragen aan de verbetering van het gebied, passend bij de toegekende functies van de betrokken locaties. Hoewel het besluit vier situaties benoemt waarin mogelijk onbedoeld gebruik van de vrijstelling kan optreden, is er geen duidelijke lijst van criteria vastgesteld om te bepalen wanneer aan deze eis wordt voldaan. Dit zorgt voor onzekerheid bij agrariërs en andere belanghebbenden, aangezien onduidelijk blijft wanneer en op welke gronden een beoordeling zal plaatsvinden.

Welke gevolgen hebben deze nieuwe regels voor de agrariër?
Hoewel de Belastingdienst terughoudendheid belooft bij de beoordeling van kavelruilakten, moeten kavelruilen die na 29 augustus 2024 plaatsvinden voldoen aan de nieuwe regels. Elke kavelruil zal afzonderlijk beoordeeld worden om te bepalen of deze aan de verbeteringseis voldoet, waarbij de Belastingdienst vooral gevallen zal toetsen waarin onbedoeld gebruik vermoed wordt.

Het besluit geeft vier voorbeelden van situaties waarin mogelijk sprake kan zijn van onbedoeld gebruik:

1. Een perceel wordt kort voor de kavelruil geleverd en komt daarna via de ruil weer bij de vorige eigenaar terecht.
2. Een onroerende zaak zonder zelfstandige betekenis wordt toegevoegd om een kavelruil met drie of meer partijen mogelijk te maken.
3. Woningen of opstallen die niet functioneel verbonden zijn met een agrarisch bedrijf worden aan de ruil toegevoegd.
4. Alleen een onverdeeld eigendomsaandeel in een onroerende zaak wordt ingebracht.

Hoewel deze situaties niet automatisch leiden tot uitsluiting van de vrijstelling, zal de Belastingdienst in deze gevallen waarschijnlijk toetsen of de kavelruil aan de verbeteringseis voldoet. Zelfs als geen van deze situaties van toepassing is, kan de Belastingdienst alsnog beoordelen of aan de voorwaarden is voldaan. Bij twijfel kan vooraf overleg met de inspecteur worden gezocht.

Overlap tussen wetsvoorstel en beleidsbesluit
Op 2 april jongstleden is ook een wetsvoorstel gepubliceerd dat aanvullende voorwaarden stelt aan de vrijstelling. Het is onduidelijk of dit wetsvoorstel het nieuwe beleidsbesluit zal vervangen, of dat beide regelingen naast elkaar blijven bestaan, wat voor extra onzekerheid zorgt bij agrariërs met kavelruilplannen.

De VASN is verrast door de timing en uitgangspunten van het besluit, dat bovenop het bestaande wetsvoorstel komt. Volgens de Parlementaire Geschiedenis stelt de huidige wetgeving geen zelfstandige verbeteringseis, wat betekent dat de nieuwe regels een belemmering kunnen vormen voor kavelruilen. De VASN volgt deze ontwikkelingen nauwgezet en blijft pleiten voor meer duidelijkheid en objectieve richtlijnen.